Η συζήτηση για την αναθεώρηση του άρθρου 24 του Συντάγματος είναι μια συζήτηση υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος με κανόνες που υπηρετούν ταυτόχρονα την ανάπτυξη, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ασφάλεια δικαίου.
Το άρθρο 24 υπήρξε ιστορικά μια σημαντική συνταγματική κατάκτηση.
Συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση υψηλού επιπέδου προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.
Το Σύνταγμα πρέπει να προστατεύει το περιβάλλον, αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπει στον δημοκρατικά νομιμοποιημένο νομοθέτη να σχεδιάζει μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική για τη γη, τα δάση, την κατοικία και τις επενδύσεις.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ζήτημα των δασικών χαρτών.
Δεν είναι δυνατόν η συνταγματική και διοικητική αντιμετώπιση των χρήσεων γης να εγκλωβίζεται σε ιστορικές αποτυπώσεις του 1932 ή του 1945, χωρίς να συνεκτιμώνται με πληρότητα οι πραγματικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί επί σχεδόν έναν αιώνα.
Η Ελλάδα του 1932 δεν είναι η Ελλάδα του 2026.
Υπήρξαν πόλεμοι, αναδασμοί, προσφυγικά ρεύματα, εγκατάλειψη της υπαίθρου, φυσική αναδάσωση, αλλαγές στις καλλιέργειες, πολεοδομική ανάπτυξη και τεράστιες κοινωνικές μεταβολές.
Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τη σημερινή πραγματικότητα σαν να έχει παγώσει ο χρόνος πριν από ενενήντα χρόνια.
Η προστασία των πραγματικών δασών είναι αδιαπραγμάτευτη.
Άλλο όμως η προστασία των πραγματικών δασικών οικοσυστημάτων και άλλο η αδυναμία της Πολιτείας να προσαρμόσει το θεσμικό πλαίσιο στις πραγματικές συνθήκες.
Η χώρα χρειάζεται καθαρούς κανόνες, σταθερότητα, προβλεψιμότητα και εμπιστοσύνη.
Η προτεινόμενη αναθεώρηση του άρθρου 24 εκσυγχρονίζει τη συνταγματική προστασία του περιβάλλοντος, ώστε να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες προκλήσεις.
Συγκεκριμένα, προβλέπει τη συνταγματική κατοχύρωση της υποχρέωσης της πολιτείας να λαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, να διασφαλίζει την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, να ενισχύει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, να εγγυάται το περιβαλλοντικό ισοζύγιο σε κάθε κρατική παρέμβαση και να προστατεύει τα ζώα.
Η αναθεώρηση του άρθρου 24 θα δώσει τη δυνατότητα στην Πολιτεία να διαμορφώνει μια σύγχρονη δασική πολιτική με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, τη σύγχρονη τεχνολογία, τις πραγματικές περιβαλλοντικές ανάγκες και τον ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό.
Αυτό δεν σημαίνει χαλάρωση της προστασίας.
Σημαίνει καλύτερη προστασία.
Σημαίνει ότι οι δημόσιοι πόροι θα κατευθύνονται στην προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, στην πρόληψη των πυρκαγιών, στην αναδάσωση, στη διαχείριση των δασών και στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Η αναθεώρηση του άρθρου 24 θα ενισχύει την ασφάλεια δικαίου αντί να γεννά αβεβαιότητα.
Είναι βαθιά μεταρρυθμιστική, αναπτυξιακήκαι φιλοπεριβαλλοντική.
Και, πάνω απ’ όλα, είναι μια αναγκαία θεσμική προσαρμογή, ώστε το Σύνταγμα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Ελλάδας του 21ου αιώνα.
Ως πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Έρευνας και Τεχνολογίας της Βουλής θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στην εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Σύνταγμά.
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί τεράστιες δυνατότητες για την υγεία, την εκπαίδευση, τη δημόσια διοίκηση, την οικονομία και την παραγωγικότητα.
Ταυτόχρονα, όμως, γεννά νέα ερωτήματα για την προστασία των δικαιωμάτων, της ιδιωτικότητας, της ισότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η χώρα μας δεν πρέπει να παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις.
Οφείλει να διαμορφώνει το θεσμικό της μέλλον με διορατικότητα.
Γι’ αυτό προτείνεται το Σύνταγμά μας να αποκτήσει μια σύγχρονη εγγυητική αρχή, ότι η ανάπτυξη και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα υπηρετούν πάντοτε τον άνθρωπο, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα οφέλη της.
Είναι η πρώτη φορά που το ελληνικό Σύνταγμα θα αποκτά ρητή αναφορά σε αυτή τη μεγάλη τεχνολογική μετάβαση.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς διαφάνεια, χωρίς λογοδοσία και χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο όταν διακυβεύονται θεμελιώδη δικαιώματα.
Η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί να υποκαθιστά τη δημοκρατική νομιμοποίηση ούτε να περιορίζει τις συνταγματικές ελευθερίες.
Ο Έλληνας νομοθέτης ήδη με τον Ν 5321/2026 θέσπισε μέτρα για την εφαρμογή στην Ελλάδα του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), καθορίζοντας το εθνικό πλαίσιο εποπτείας, τις αρμόδιες αρχές και τις διαδικασίες ελέγχου για τη συμμόρφωση με τους κανόνες χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Με τη συγκεκριμένη πρόταση επιχειρείται η κατοχύρωση διαχρονικών αρχών που θα καθοδηγούν κάθε μελλοντική νομοθετική και διοικητική δράση, ανεξάρτητα από την ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων.
Η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής συνταγματικής σκέψης.
Να αποδείξει ότι η καινοτομία και η προστασία των δικαιωμάτων δεν είναι αντίπαλες έννοιες, αλλά δύο όψεις της ίδιας δημοκρατικής ευθύνης.
